آثار باستانی

شهر بندرعباس بواسطه فراز ونشيبهايي كه در طول تاريخ داشته و شرايط نامساعد اقليمي كه بر نواحي ساحلي وحاشيه اي دريا حكمفرما بوده وهست تخريب سريع بناها درطي زمان راموجب شده است لـذا آثـار باستاني چنداني در اين شهر مشاهده نمي شود علي ايحال اهم نقاط وآثاري كه بجاي مانده بشرح ذيل مي باشد:

۱.عمارت كلاه فرنگی: اين بنا گمرك قديم و تاريخي شهر بندرعباس و محل تجارتخانه داخلي و خارجي بوده است
اين ساختمان مربوط به دوره صفويه بوده كه در سال ۱۱۱۰ هجری قمری توسط هلنديها ساخته شده است .
اين بنا، قلعه ای با ۱۶ برج و ۳ دروازه بوده كه بعنوان اداره گمرك استفاده می شده است و از آنجا كه از معماري اروپايي آن زمان تاثير پذيرفته به عمارت كلاه فرنگي معروف شده است.




2.مسجد منبر كهنه

3.مسجد ناصری: كه در سال ۱۳۰۴ هجری قمری ساخته شده است.

4.مسجد صحراباغی: اين مسجد در سال ۱۳۱۰ هجری قمری بنا شده است.


5.مسجد گله داری( شماره ثبت تاريخي ۱۵۹۵ ): تاريخ ساخت آن مربوط به ۱۲۹۶ هجری قمری می باشد كه داراي صحن ، شبستان و مناره است. شبستان بزرگ مسجد داراي ۳۶ ستون مزين به گچبري است.






6.حمام گله داری(شماره ثبت تاريخي ۲۰۰۳ ): اين حمام تنها حمام باقيمانده قديمي شهر بندرعباس بوده و احداث آن در اواخر قرن سيزدهم هجري قمري صورت گرفته است. اين حمام از پنج گنبد بزرگ و كوچك ساخته شده و به حمام شاه عباس نيز معروف است.
در حال حاضر به عنوان موزه مردم شناسي استان هرمزگان مورد بهره برداري مي باشد .





7.معبد هندوها(شماره ثبت تاريخي ۱۹۹۹ ): معبد هندوها در سال ۱۳۱۰ توسط هندوهای ساكن بندرعباس به سبك معماری هندی بنا شده و در حال حاضر به عنوان موزه تاريخی استفاده می شود.ساختمان اين معبد عبارتست از يك اتاق چهارگوش مياني كه بر روي آن گنبدي قرار گرفته است.سبك معماري اين گنبد آنرا نه تنها از بناهاي كرانه خليج فارس بلكه از كل ايران متمايز مي سازد .
اين معبد در مركز شهر و در خيابان امام خمينی واقع شده است.


8.مسجد جامع: در سال ۱۱۷۵ هجری قمری بنا شده است.


9.آرامگاه امام زاده سيدمظفر: اين آرامگاه از زيارتگاههای عمده استان محسوب می شود و در بلوار امام خمينی واقع است.
امامزاده سيد مظفر از نوادگان امام موسي ابن جعفر (ع) ميباشد كه از ساليان دور مورد توجه عموم مردم خصوصا مردم استان هرمزگان بوده و هر ساله پذيراي زائران بيشمار مشتاق خود مي باشد .









10.امامزاده شاه محمد تقي: اين امامزاده مورد توجه بسياري از مردم قرار دارد به حدي كه در گذشته زواري كه از پاكستان و بنگلادش به زيارت امام رضا (ع) ميرفتند ابتدا به اين زيارت مي آمدند.








۱۱.مجموعه بركه های باران( شماره ثبت تاريخي ۱۰۷۴ ): اين مجموعه شامل ۶ بركه ( آب انبار ) مربوط به دوران صفويه است و در گذشته منابع ذخيره آب شيرين شهر بندرعباس از اين بركه ها تامين ميگرديد كه داراي گنبدهاي موزون زيبا و منحصر به فردي بوده و مصالح آن سنگ و ملات ساروج است .




۱۲.خانه احمدي ( شماره ثبت تاريخي ۸۵۰۹ ) : اين بنا مربوط به دوره قاجاريه مي باشد كه توسط شخصي به نام آقاي حاج احمد گله داري بنا شده است .









۱۳.خانه گله داري (شماره ثبت تاريخي ۸۵۱۰ ) : اين بنا مربوط به اواخر دوره قاجار و اوايل دوره پهلوي مي باشد و مالك آن حمزه گله داري است.
بنا در دو طبقه ساخته شده است كه طبقه پايين فاقد ارزش معماري است.




۱۴.پل لاتيدان ( شماره ثبت تاريخي ۲۰۰۵ ) : پل لاتيدان كه به پل كول نيز معروف است در ۵۰ كيلومتري غرب بندرعباس بر روي رودخانه كول قرار دارد . اين پل با داشتن حدود ۲۰۰ دهنه و ۱۵۰۰ متر طول ، طويلترين پل قديمي در ايران محسوب ميشود و قدمت آن به دوره صفويه ميرسد.

۱۸.قلعه فين ( شماره ثبت تاريخي ۷۲۷۰ ) : قدمت اين قلعه را از روي سفالهاي بدست آمده ميتوان به قرون ميانه اسلامي نسبت داد . اين قلعه بر روي تپه اي مرتفع قرار دارد و احتمالا در زمان ساخت جنبه نظامي داشته است.

۱۹.كاروانسراي بستانو
۲۰.كاروانسراي خونسرخ

- جاذبـه هاي تاريخـي و باستـانـي بنـاها و يـادمـانهاي تـاريخـي

بناها و يادمانهاي تاريخي ، تصويري از گذشته تاريخي يك سرزمين و يك ملت اند . شناخت ميراث فرهنگي ، نياز انسان جستجو گر امروز است به همين لحاظ نيز حفظ و بازپيرايي و مرمت اين گونه آثار همواره سرحوله برامه ريز يهاي دولتها به ويژه در زمينه توسعه جهانگردي است .
سرزمين كهنسال ايران مجموعه اي از يادمانها و آثار تاريخي را در گستره خود به نمايش گذاشته است كه استان هرمزگان نيز سهم قابل توجهي را در آن به خود اختصاص مي دهد . اهم اين آثارو بناها دراستان هرمزگان به شرح زير است :

عمــارت ها :

عمارت كلاه فرنگي – بناي اين عمارت به دوران صفويه تعلق دارد و سابقا اداره گمرك بندرعباس درآن قرار داشت . اين عمارت در مجاورت اسكله قديمي بندرعباس در بلوار طالقاني قرار دارد. از آنجا كه اين عمارت از معماري‌اروپايي‌آن دوره تاثير گرفته‌، مثل تعداد زيادي از عمارات دوره قاجار به‌عمارت كلاه فرنگي معروف است .
عمارت فكري – اين عمارت كه يكي از مهمترين بناهاي دوره قاجاريه است ، در بندرلنگه قرار دارد . اين عمارت از ويژگي هاي معماري چشم گيري برخوردار است و توسط شخصي به نام ( فكري ) احداث شده است . عمارت فكري دو حطاط با اتاق هايي دراطراف آنها و پنج بادگير دارد و تزئينات برجسته آن مشتمل برمنبت كاري و گچ بري هاي زيبا است

قلعــه ها و دژهــا :

از آنجا كه استان هرمزگان يكي از نواحي استراتژيك جنوب ايران است ، همواره مورد توجه حكومت هاي ايراني و حتي بيگانگان مهاجم قرار گرفته و به همين مناسبت ، قلعه هاي متعددي در آن احداث شده است . اهم اين قلعه ها عبارتند از:
قلعه لشتغان – اين قلعه در 6 كيلو متري شرق بندرلنگه قرار گرفته و تاريخ بناي آن سال 904 هجري قمري است با توجه به تاريخ مذكور ، گروهي معتقدند كه ساخت اين بنا به زمان سلطه و قدرت پرتغاليها بر خلج فارس مربوط است . جمعي نيزعقيده دارند اين قلعه در عهد هخامنشي احداث شده و بيش از 2000 سال قدمت دارد . در حال حاضربه جز حصاربند و آثارمخروبه ديوارها اثرديگري از ساختمان قلعه باقي نمانده است . در داخل قلعه لشتان چندين قبرستان ، ده هابر كه آب و انبار آذوقه و آثارفراوان ديگري به جاي مانده است . دخمه هايسنگي ، شبيه به غارهاي انسانهاي غارنشنين در ارتفاعات مجاور آن وجود دارد كه شباهت زيادي به دخمه هاي غارچهل خانه و دخمه هاي فوقاني ارتفاعات شمالي بندرطاهري ( سيراف ) دارد .
قلعه پرتغالي ها – در انتهاي شمال شرقي جزيره قشم يك قلعه قديمي و مخروبه وجود دارد . اين قلعه را درسال 1030 هجري قمري ( 1621 ميلادي ) به دستور پادشاه اسپانيا درمسير بندرقشم ساخته اند . اين قلعه در سال1622 به دست سپاهان ايران فتح گرديد و تا امروز نيز آثار ديوار خارجي آن باقي مانده است . قلعه مذكور دو حصار و برج هايي در چهارگوش دارد . در پشت حصار بيروني قلعه ، خندقي وجود داشته كه اينك پر شده است . ديوار سازي قلعه با سنگهاي مرجاني و سنگ لاشه و ملات گچ و ساروج به شكل بناهاي عهد ساساني انجام گرفته است .
در ميان خرابه هاي قلعه هنوز تعدادي لوله زنگ زده توپ وجود دارد : چهار لوله از اين لوله ها را در اطراف در ورودي پاسگاههاي قديمي شهر قشم و لافت نصب كرده اند و چند لوله توپ ديگر نيز به بندرلنگه حمل شده است .
قلعه لافت – در انتهاي تپه اي كه روستاي لافت در كنار آن قرار دارد قلعه مخروبه اي وجود دارد كه اهالي محل به آن قلعه نادري مي گويند . اين قلعه ، نقشه مربع شكل دارد و آثارچهار برج در آن ديده مي شود . درورودي قلعه رو به جنوب باز مي شده است . اين قلعه در جنوب روستاي لافت قرار دارد .
قلعه هزاره ( بي بي مينو )- تنها بناي تاريخي شهر ميناب ، قلعه اي موسوم به قلعه هزاره است . مردم بومي اين قلعه ( بي بي مينو ) مي نامند و معتقدند كه در روزگاران گذشته دو خواهربه نامهاي ( بي بي مينو ) و ( بي بي نازنين ) اين شهر را بنا كرده اند . گويا در گذشته دو قلعه وجود داشت كه يكي از قلاع ويران شده و تنها قلعه باقي مانده به نام قلعه ( هزاره ) ياقلعه ( بي بي مينو ) شهرت يافته است . اين قلعه تا اواخردوره قاجارمركز حكومت محلي بوده و در اطراف آن ، خندقي كنده شده بود . آن زمان هميشه صد سرباز مسلح در قلعه مستمر بوده و نگهباني مي داده اند . درحال حاضر، ازاين قلعه مخروبه اي باقي مانده است .
قلعه خمير – اين قلعه در نزديكي بندر خمير قرار دارد . از اين قلعه به جز بقاياي دو سر در شمالي و جنوبي و برج شرقي نيمه ويران آن ، اثري برجاي نمانده است . سردر شمالي قلعه كه اكنون در كنار كوچه تنگي متصل به شهر خميرجاي دارد به صورت شكوهمندي از سنگ و گچ و به سبك قلعه هاي اروپايي ساخته شده است . در چهار برج مدوربنا شده و بين هر دو برج يك برج كوتاه نيز ساخته شده است . در جنوب غربي قلعه عمارت دو طبقه اي وجود دارد . در وسط آب انباري ساخته شده كه باقي مانده است . از عمر اين قلعه حدود يك قرن مي گذرد .
قلعه هرمز- اين قلعه كه در ضلع شمالي جزيره هرمز و درساحل دريا قرار دارد ، مهمترين قلعه باقي مانده از روزگار تسلط پرتغاليها برسواحل و جزاير خليج فارس است . اين قلعه به فرمان ( آلفونسو آلبوكرك )‌ دريانورد پرتغالي در سال 1507 ميلادي ، در محلي موسوم به ( مورنا ) احداث شد . قلعه به شكل چند ضلعي نامنظم است . ساختمان آن بسيار محكم است و ديوارهايي به قطر 5/3 متر با چند برج به ارتفاع 12 متر دارد . تاسيسات قلعه شامل انبارهاي تسليحات ، آب انبار و اتاق هايي باسقف هلالي است . در زمان شاه عباس كه استعمار پرتغالي ها درايران خاتمه داده شد ، اين قلعه به دست امام قلي خان از سرداران شاه عباس فتح گرديد علاوه بر قلعه هاي مذكور ، آثارو بقاياي قلعه هاي شهرهاي ميناب و جاسك نيز از بقاياي سايرقلعه هاي استان است .

آب انبــارها و چـــاهها

محدوديت منابع آب شيرين در استان هرمزگان موجب گرديده است ، مردم محلي و مهاجمان براي ذخيره آب شيرين ، آب انبارها و چاههايي را احداث كنند كه مشخصات برخي از آنها در پي مي آيد :
آب انبار بي بي – اولين بركه آب شهر قشم در سال 1202 هجري قمري به وسيله زن خيرونيكو كاري به نام صوغيه همسر شيخ عبدالله حاكم وقت قشم ساخته شده است . سقف اين بركه كه به آب انبار معروف است بارها تجديد بنا شده است و درحال حاضر پس از دويست سال هنوز به نام بركه بي بي مورد استفاده مردم بومي است . اين آب انبار از حيث معماري جالب توجه است .
آب انبار خربز- در كنار شهر باستاني خربز در جنوب جزيره قشم حدفاصل بين شهر و يك نيايشگاه مهري يك مخزن بزرگ آب مربوط به دوره ساسانيان وجود دارد . اين بركه مدت ها مخروبه بود و لي در سالهاي اخير به نحو بسيار مطلوبي باز سازي شده است .
چاه پرتغالي ها معروف به چاه قديمي استان هرمزگان چاه پرتغالي ها است . اين چاه در حال حاضر در محوطه نيروگاه برق قشم در سربندر قشم واقع شده است .
چاههاي بندرلافت در پشت قلعه لافت و در داخل گودال مجاور قلعه به تعداد روزهاي سال كبيسه 366 چاه كم عمق براي جمع آوري آب باران حفر شد ه اند . برخي از محققين معتقدند اين چاهها مربوط به دوران هخامنشي و ساساني است .

ســاير آثـارتاريخـي استـان

شهر قديـمي خــربز :اخيرا هنگام حفاري هاي باستان شناسي در جزيره قشم آثار يك شهر قديمي كشف شد . اين شهر كه تا قرن چهارم هجري قمري شهري آباد بوده است به دوره ساسانيان مربوط است . در حفاري هاي انجام شده ، سفالينه ها و آثار بسياري از محل به دست آمده است . طول تقريبي شهر خربز هفت كيلو متر است و از منابع آب شيرين برخوردار است .
اسكله باستاني بندر لافت - در بندر لافت ، آثاراسكله اي وجود دارد كه به دوران مادها ، هخامنشيان و ساسانيان مربوط است . طول اين اسكله 130 متر و ضخامت اصلي كف آن 7 متر و ديوارهاي روي اسكله 3 متر مي باشد كه باسنگهاي لبه دار ساخته شده است .
تپه كولغان قشم - بالاي يكي از تپه هاي كولغان ، آثار معماري و آبراهها ( كانالهاي) سالمي باديوارهاي سنگي به طول بيش از صد مترباقي مانده است كه نوعاً جالب توجه هستند .در قسمت ديگري از قبرستان منظمي با قبرهايي در درديف و با فاصله دومتراز يكديگر وجود دارد . نشانه هاي باقي مانده از اتاقك هاي مجاور تپه گوياي آن است كه اين محل احتمالاً بازاري بوده كه رونق بسيار داشته است . در كنار اين ويرانه ها سه حوض حفر شده در داخل سنگ وجود دارد كه بزرگ ترين آنها 12 متر و طول 4 متر و عرض دارد . درخت كنار تنومند و زيبايي نيز در جوار آن قرار دارد . تپه هاي كولغان مشرف بر دريا و سد خاكي ( بالاتل ) هستند و از زيبايي و چشم انداز بسيار جالبي برخوردارند . عده اي معتقدند كه اين مكان نيايشگاه ناهيد بوده است .
سد بالاتل در دره كولغان آثاري از سدي به نام سد بالاتل برجاي مانده است . اين سد 1000 متر و طول و500 متر و عرض داشته است و آب باران دره هاي مجاوررا ذخيره مي كرده است . اين سد از آثار دوره ساسانيان است چشم اندازي زيبا دارد . ساختمان سد با قطعه سنگهاي بزرگ و ملاط گچ ساخته شده است .
شهر باستاني كنگ در تپه هاي اطراف بندرلنگه آثار باقي مانده از يك شهر مربوط به 3 هزار سال پيش پا برجاست . شهر به احتمال زياد در اثر آتش سوزي و يا زلزله در زير خاك مدفون شده است . از پيشينه اين شهر اطلاعي دقيقي به دست نيامده است .
محله باستاني سورو محله سورو در غرب شهر بندرعباس قرار دارد . از اين محله سكه هاي متعددي مربوط به دوران مختلف به ويژه دوران ساساني صفويه و قاجاريه به دست آمده است كه اكنون در موزه بندرعباس نگهداري مي شود .
از سكه هاي مشكوفه چنين بر مي آيد كه ملوك هرمز صاحب ضرابخانه بوده اند و به غير از مسكوكات مس و نقره ، مسكوكات طلا هم ضرب مي كرده اند . درسال 1925 ، تعداد 64 سكه طلا ضرب ملو ك هرمز و جرون در قريه گودو كشف شده است .
پل لاتيدان – پس از اخراج پرتغالي ها از ايران رفته رفته از اهميت بندري جزيره هرمز كاسته شد و بندرعباس جاي آن را گرفت و مهمترين بندر ارتباطي ايران گرديد . پل لاتيدان در مسير كاروان لار – بندرعباس ، در جهت گسترش امور بازرگاني احداث شد .
اين پل در 50 كيلومتري غرب بندرعباس برروي رودخانه كل ( كول ) ايجاد شده و يادگار دوره صفوي است برخلاف پل هاي ديگر دوره صفوي كه آجري هستند اين پل از سنگ بدون شكل ساخته شده و از طويل ترين پل هاي ايران است . اين پل داراي صد دهانه بوده است كه درحال حاضر 33 دهانه آن مشهود است كه در ميان آنها چشمه تاق هايي در دو طبقه تعبيه شده اند . بناي اين پل از عالي ترين طرح هاي پل سازي ايران قديم محسوب مي شود .
حمام گله داري تنها حمام تاريخي در بندرعباس ، حمام گله داري است كه در محله اوزيها قرار دارد . اين بنا كه احتمالاً به دوره صفويه مربوط است د ردوره قاجاربه وسيله حاج شيخ احمد گله داري به مسجد گله داري وقف شده است . بناي حمام به شكل مستطيل وسقف آن شامل چند گنبد كوچك و بزرگ است .