شهر تاریخی شوشتر

[kouroshe_kabir]

طبيعت و جغرافيا

شوشتر در شمال استان خوزستان کشور ايران، . موقعيت شوشتر در استان خوزستان وسط متمايل به شمال است. از لحاظ طبيعي دامنه‌هاي پاياني کوههاي زاگرس، مرز شرقي اين شهرستان و رود دز مرز غربي اين شهرستان را تشکيل مي‌دهد. ميانگين ارتفاع شوشتر از سطح دريا ??? متر و ارتفاع نقطه مرکزي شهر از سطح دريا ?? متر مي‌باشد. کوههاي مشرف به شوشتر فدلک نام دارند که پايان چين خوردگيهاي زاگرس در جلگه خوزستان هستند.
نقشه شهرستانهاي شوشتر و گتوند روي عکس هوايي
تقسيمات جغرافيايي: شوشتر تا سال ?? داراي بخشهاي مرکزي و گتوند بود. با تبديل بخش گتوند به شهرستان گتوند، هماکنون شهرستان شوشتر داراي بخشهاي مرکزي و شعيبيه، و شهرستان گتوند داراي بخشهاي مرکزي و عقيلي است. شوشتر از اطراف به شهرستانهاي دزفول، شوش، اهواز، رامهرمز، مسجد سليمان و گتوند ختم مي‌شود و گتوند با لالي نيز هم مرز است.
رودخانه‌ها: شوشتر به دليل موقعيت ويژه‌اي که در جلگه خوزستان دارد مهد رودخانه‌هاي بزرگي چون کارون و دز مي‌باشد. رودخانه دز از غرب شوشتر عبور مي‌کند و مرز شوشتر با شوش و دزفول را مي‌سازد. اما رودخانه کارون پس از عبور از کوههاي زاگرس، پس از سد گتوند وارد دشت عقيلي شده، سپس از تنگه‌اي که بين کوههاي فدلک و کوشکک مي‌باشد بطور کامل در جلگه خوزستان جاري مي‌شود. اين رودخانه پس از عبور از اين تنگه با تخته سنگ بزرگي که شوشتر بر آن بنا شده برخورد مي‌کند و توسط بند ميزان به دوشاخه گرگر و شطيط تقسيم مي‌شود. شاخه گرگر- يا دودانگه يا مسرقان- کانالي است که دست کند انسان است و تاريخ کندن آن مشخص نيست اما متون تاريخي نشان مي‌دهد که اين رودخانه ابتدا به رود ديگري در رامهرمز ملحق مي‌شده و به خليج فارس مي‌ريخته و در دوران کوروش هخامنشي آن را در منطقه بندقير توسط سدي به رودخانه کارون باز مي‌گردانند. شاخه شطيط يا چهاردانگه نيز که از سد معروف شادروان شاپوري عبور مي‌کند در بالادست سد شادروان شاخه‌اي از آن جدا مي‌شود که داريون -داريوش يا دارا- نام دارد. اين سه شاخه رودخانه کارون شوشتر را همچون جزيره‌اي محصور نموده و در طول تاريخ دشتي وسيع به نام مياناب را آبياري کرده‌اند. در نهايت هرسه شاخه -شطيط، گرگر و داريون- در منطقه بند قير جنوب شهرستان شوشتر به يکديگر ملحق مي‌شوند و در همانجا رود دز نيز به کارون ملحق شده و کارون بزرگ را مي‌سازند و بطرف اهواز حرکت مي‌کند.
منابع و معادن: شوشتر علاوه بر خاک آبرفتي دامنه زاگرس که بسيار حاصلخيز است داراي معادن گچ، آهک، سنگ ساختماني، شن و ماسه مي‌باشد. جنگلهاي بزرگي بصورت بيشه نيز در ميان شاخه‌هاي مختلف رودخانه کارون وجود دارند. بر اساس آمار در سال ?? جنگلها و مراتع شوشتر ???هزار هکتار بوده‌است.
آب و هوا: شهرستان شوشتر جزو شهرهاي گرمسيري کشور مي‌باشد، که به سبب قرار گرفتن در منطقه خشک داراي تابستانهاي طولاني و بشدت گرم و زمستانهاي نسبتاً معتدل است. بالاترين درجه حرارت ثبت شده در شوشتر ?? درجه سانتيگراد و پايينترين آن ? درجه سانتيگراد زير صفر مي‌باشد. متوسط بارندگي ساليانه در شوشتر ??? ميليمتر محاسبه شده‌است.

وجه تسميه شوشتر

بنا به گفته تاريخ نويسان از جمله حمزه اصفهاني، عربي‌شده شوشتر، تشتر (تستر) به معني خوبتر است و چون شهر شوش رو به ويراني مي‌رفت، در شش فرسنگي بنا شد که خوش‌آب‌وهواتر و حاصلخيز از شوش بود و آن را شوشتر يعني از شوش بهتر ناميدند.
مستوفي در نزهت القلوب مي‌گويد: که شوشتر را شش دروازه‌است ازاينرو برخي اصل واژه شوشتر را ششدر احتمال دادند. آن بدين دليل بوده که اين شهر داراي شش دروازه بوده که عبارتند از:
دروازه ماپاريان
دروازه دسبول
دروازه آدينه
دروازه لشکر
دروازه مقام علي
دروازه گرگر
بعضي ديگر آن را شه شاتر يعني شهر شاه لقب داده‌اند. برخي از تاريخدانان بر اين باورند که نام شوشتر از واژه شوشا يا سوسا يعني مطبوع و دلپسند ماخوذ گرديده‌است .

پيشينه تاريخي شوشتر
پيشينه تاريخي شوشتر را بايد از دو منظر ديد. تاريخچه سکونت در منطقه شوشتر و تاريخچه شهر شوشتر.
پروفسور گيرشمن باستان شناس نامدار فرانسوي، غار پبده در شمال شرقي شهر شوشتر را نخستين سکونتگاه انساني در ايران مي‌داند و قدمت سکونت در شوشتر را به ده هزار سال تخمين مي‌زند. عيلام شناس معروف والترهينس در کتاب دنياي گمشده عيلام، احتمال داده‌است شوشتر امروز همان آدامدن عيلامي باشد. و ظاهرا هيدالو در جايگاه کنوني اين شهر قرار داشته‌است(گيرشمن-ايران از آغاز تا اسلام)، که بعدها رو به ويراني رفته و سپس به وسيله پادشاهان هخامنشي تجديد بنا گرديده‌است. نيز احتمال داده‌اند محل قديمي تر و عيلامي شهر در جايگاهي که هماکنون دستوا نام دارد بوده باشد(محلات جنوبي شهر). باستان شناسان در سال ?? با کاوش تل ابوچيزان شوشتر، به آثاري برخوردند که ردپاي حکومتهاي اوليه شوش را در هفت هزار سال پيش در شوشتر نشان داد.
اما تاريخچه شهرنشيني در شوشتر:
ابن مقنع گويد: «اول شهري که پس از توفان نوح بنا نهادند، شوش و شوشتر بود.»(رجوع کنيد به:مجالس المؤمنين-قاضي نورالله شوشتري(شهيد ثالث)-جلد اول -انتشارات کتابفروشي اسلاميه-چاپ سوم)
در باب قدمت شهر شوش برجهانيان هيچ شک نباشد. اما شوشتر... بسياري گفته‌اند شوشتر را هوشنگ پيشدادي بساخت، هنگامي که وي از شوش به تفرج خارج گشت و به دشتي خوش آب و هوا با رودخانه‌اي پر آب و جنگلهاي پردرخت رسيد و به آن منطقه صفت افضل بر شوش نسبت داد: «شوش تر»، يعني از شوش بهتر و دستور داد شهري به غايت زيبا و عظيم بنا کنند. ما با پذيرش قدمت شهر شوش ناچاريم با اندک سالي تفاوت قدمت شهرنشيني و تمدن در شوشتر را نيز باور داشته باشيم. در روزگاري که رسم زندگي بر کوچ نشيني بوده سنگ بناي شهري عظيم را بنا نهاده‌اند که پس از طي هزاره‌ها تا امروز آباد است. بسياري از شهرها، با پيشرفت يک روستا به شهر تبديل شده‌اند، اما سنگ بناي شوشتر از ابتدا شهر بوده‌است. متون تاريخي بسياري از وجود قلعه سلاسل و نهر دارا يا داريوش شوشتر حکايت مي‌کنند که اين آبادي شوشتر را در دوران هخامنشي اثبات مي‌کند. از دوران اشکانيان نيز باستان شناسان اشيا و سفالهاي بسياري در محدوده شهر شوشتر کشف کرده‌اند. اما شوشتر در زمان ساسانيان از شهرهاي مهم ايران بوده و توجه حکومت را بسيار به خود معطوف کرده‌است. به گونه‌اي که قيصر روم را که شاپور اول ساساني اسير کرده بود به آبادي و عمران شوشتر مي‌گمارد و بنا يا تجديد بناي سد شادروان را به وي مي‌سپارد. در دوران ساسانيان تاسيسات آبي عظيم و پيچيده‌اي در شوشتر ساخته شده‌است که اکنون از مجموعه آنها بعنوان بزرگترين موزه آبي دنيا ياد مي‌کنند. سدها، پلها، آسيابها و کانالهاي بسياري از آن دوران در شوشتر به يادگار مانده‌است. با ورود اسلام، سال ?? هجري در جنگ شوشتر مسلمانان پس از وقفه‌اي طولاني موفق به فتح شوشتر مي‌شوند. فرمانده لشکر ايرانيان، هرمزان و لشکر مسلمانان ابوموسي اشعري بود. در اين جنگ براءبن مالک از صحابه پيامبر شهيد گشت که در کنار قلعه سلاسل دفن است و آرامگاهش اولين بقعه اسلامي در ايران است. هرمزان نيز به دست مسلمانان اسير گشت و وي را به امام علي سپردند.
در دوران اسلامي شوشتر از نظر علمي، فرهنگي و معارف اسلامي به مرحله‌اي رسيد که همواره مورد توجه بود و در تمام دوران اسلامي مرکز حکومتي خوزستان بوده‌است. در آن دورانهاي پر از کشمکش، در شورشهايي که بر عليه خلفاي اموي و عباسي صورت مي‌گرفت تا حمله مغولان و فتنه‌هاي مشعشع و غيره، خوزستان از موقعيت استراتژيکي برخوردار بود و فتح شوشتر بمنزله تسخير خوزستان بود. در پايان قاجاريه با احداث راه آهن و عدم عبور آن از شوشتر و بي رونق گشتن کشتيراني در کارون شمالي، شوشتر موقعيت بندري خود را از دست مي‌دهد. متعاقب رکود اقتصادي در شوشتر، مرکزيت خوزستان به اهواز منتقل مي‌گردد و با کشف نفت در خوزستان، توجه حکومت پهلوي معطوف به آبادان، مسجدسليمان و اهواز مي‌گردد و ديگر شهرهاي خوزستان از روند توسعه باز مي‌مانند و همواره در يک قرن گذشته نمودار توسعه شوشتر رو به منفي مي‌رود. در دهه ?? با ايجاد شرکت کشت و صنعت کارون (بزرگترين کارخانه توليد قند و شکر خاورميانه) فصل جديدي براي توسعه يافتن شوشتر آغاز مي‌شود. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، در طول جنگ تحميلي، شوشتر از حملات هوايي دشمن در امان نمي‌ماند. اما نسبت به شهرهايي چون دزفول و اهواز داراي امنيت بهتري بوده و همين امر باعث مي‌شد تا بسياري از هموطنان جنگ زده به شوشتر پناه بياورند.
در سفرنامههاي بسياري از شوشتر ياد شده‌است و نام شوشتر نيز در طول تاريخ جهان گير بوده‌است. در متون تاريخي غرب (روم و يونان باستان) شوشتر را با ?urkutir مي‌شناسند. همچنين در جهان عرب شوشتر را با نام «تستر» مي‌شناسند. در بسياري از اشعار کهن فارسي از ديباي شوشتر، پرند شوشتر و بهار شوشتر ياد شده‌است. همچنين شاهنامه فردوسي ماجراي ساختن سد شادروان شوشتر را در زمان شاپور اول ساساني نقل مي‌کند.

مکانهاي ديدني شوشتر
تاريخي:
مجموعه آبشارهاي شوشتر
مسجد جامع شوشتر
پل و سد شادروان شوشتر
قلعه سلاسل
بند ميزان
دخمه‌هاي زرتشتي شوشتر
کاروانسراهاي شوشتر
چشمه سيزنگر
توکمري
تو عاشقون
بافت قديم شوشتر
بند ماهي بازان شوشتر
پل بند لشکر
بند خاک
بند برج عيار
بند شرابدار
پلهاي حاج خدايي باطني و مستوفي، پل شاه علي،
و...
اماکن زيارتي:
بقعه امامزاده عبدالله شوشتر
مقام صاحب الزمان شوشتر
مقام حضرت عباس شوشتر
مرقد علامه شيخ شوشتري
بقعه براءبن مالک انصاري
بقعه سيد محمد بازار شوشتر
بقعه سيد محمد ماهرو شوشتر
بقعه سيد محمد گلابي شوشتر
بقعه شعيب نبي شوشتر
و...
ديدنيهاي ديگر
بازار سنتي شوشتر
پل کابلي شوشتر، اولين پل کابلي خاورميانه و ايران
پارکهاي ساحلي داريون، هرمزان، شهيد همت پور، شهيد مطهري و سيکا
پارک طبيعت آبشار شوشتر، پارک جنگلي شوشتر
باغ‌هاي شوشتر
شهرک شوشترنو، برنده جايزه جهاني معماري در سال ????
سواحل رودخانه کارون و شاخه‌هاي متعددش در شوشتر
تپه‌هاي سرسبز و ديدني جاده شوشتر-[عقيلي] در بهار
بيشه زارهاي موجود در جزاير و سواحل رودخانه‌هاي کارون و دز
کوه فدلک
روستاهاي تک تکاب و گرآب

توضيحات تکميلي
شوشتر شهري عظيم و قابل توجه‌است که آب رودخانه پيش از ورود به شهر به دو شاخه تقسيم مي‌شود: شاخه «گرگر» کارون که از داخل شهر عبور مي‌کند، آبشارهاي زيبايي را تشکيل مي‌دهد و بسياري از تأسيسات آبرساني قديم همچون : آسيابها، کانالهاي پل، سدبندها، بندها و آبشارها براي آن ساخته شده بوده که از عجايب روزگار به شمار مي‌روند و شاخه ديگر «چهاردانگه» است که از غرب به سوي جنوب شوشتر جريان داشته و در محلي به نام «بند قير» مجدداً به هم پيوند مي‌خورد. شوشتر هم در دوران پيش از اسلامي و هم پس از اسلام رونق فراواني داشته و همچون دزفول به لحاظ معماري و بافت سنتي شهر و ويژگيهاي بومي در معماري محلي، مي‌تواند نقش مهمي را در جلب سياح داشته باشد. بافت سنتي شهر و ويژگيهاي بومي در معماري محلي، مي‌تواند نقش مهمي را در جلب گردشگر داشته باشد. بافت سنتي معماري اين شهر کاملاً متراکم و فشرده‌است و کوچه‌هاي باريک و ديوارهاي بلند و گذرگاههاي تنگ که همگي با گذر از «سعباط»ها يا سايه بانها به ميدانچه‌هاي اصلي شهر ختم مي‌شوند، زيبايي کم نظيري دارند. «سعباط»ها علاوه بر ايجاد فضاهاي خنک در معابر، ارتباط دو منزل را در فواصل مختلف ايجاد کرده و علاوه بر پيوند معماري، زمينه‌اي را براي ارتباط و ساخت طبقات بيشتر فراهم مي‌آورده‌است. همه اين گذرگاهها با پيچ و شکستگيهاي مختلف ضمن آنکه چاره‌اي براي گريز از گرما و هدايت جريان باد به کوچه پس کوچه‌ها و دهليز و خانه‌ها بوده، محلات مختلف شهر را با پرداختي زيبا و دلفريب به دروازه‌ها و مدخلهاي ورودي شهر مرتبط مي‌ساخته‌است بافت معماري يکدست و همگون با بهره گيري از مصالح بومي و منطقه‌اي يعني آجر و خلق نقشهاي زيبا و ابتکاري تحت عنوان «خوون چيني» بر سر در بناها، جلوه‌هاي خوشايندي را در معماري منطقه ايجاد کرده که از جنبه‌هاي مختلف قابل توجه و دقت است. به طور کلي، شکل و ترکيب اين دو شهر تابع تناسب زمين، موقعيت صخره‌ها و پستي و بلنديهاي خاک و جريان رودخانه هاست. به اين ترتيب ارتباطي هنرمندانه با عناصر طبيعي را در جهت خلق فضاهاي معماري که در شهرهاي ديگر استان يافت نمي‌شود ايجاد کرده‌است. دزفول و شوشتر به لحاظ به کارگيري معماري آجر و آسيابهاي آبي ابداعات ويژه‌اي دارند.
شوشتر در گويش و اصطلاحات محلي به شهر «چهل پير» معروف است. زيرا در آن بقاع متبرکه، امامزاده‌ها و مساجد و تکيه‌هاي بسيار به چشم مي‌خورد. مسجد جامع شوشتر که يکي از ديدني‌ترين مساجد ايران است در اين شهر قرار دارد و از کتيبه‌هاي آن چنين استنباط مي‌شود که خلفاي عباسي در زمان امام حسن عسگري به ساخت آن اقدام نموده و پس از آن تکميل و ترميم شده‌است. اين مسجد با ?? ستون در ايوان و طاقهاي موسوم به رومي تأثير فرهنگ ديرينه ايران و معماري محلي منطقه را با سقفها، گچبريها، کنده کاريها، و مناره‌ها و آجرکاريهاي پر نقش ملهم از فرهنگ اسلامي در قالبي ارزشمند و زيبا به منصه ظهور رسانده‌است. هم چنين بقعه امامزاده عبدالله يکي از زيباترين بناهاي شوشتر با نقشهاي ويژه و پلکانها و نوشته‌هايي بر قطعات سنگي و کاشيها و لچکها و ستونهاي بسيار بر بالاي تپه‌اي مشرف بر شهر شوشتر و بقعه براء بن مالک انصاري که در واقع قديمي‌ترين مقبره اسلامي در ايران به شمار مي‌رود. قابل ذکر است او يکي از صحابه دلاور پيامبر بود که هنگام فتح شوشتر کشته شد و آرامگاه او در شمال شهر مقابل قلعه سلاسل قرار دارد. از شهر تاريخي و فرهنگي شوشتر علما، مجتهدين وشخصيتهاي برجسته‌اي همچون قاضي نوراله شوشتري، شيخ مجتهد شوشتري و شيخ محمد تقي شوشتري برخاسته‌اند

مــوضوع پــست: شهر تاریخی شوشتر, ارسـال کـننده: kouroshe_kabir, انـــجمن: تالار های نیک صالحی

[jeanreno]

سلام خیلی جالب و کامل بود حیف که ملت ما قدر تاریخ خودشونو نمیدونن واقعا زحمت کشیدی اگه بتونی چند تا عکس اضافه کنی عالی میشه پیروز باشی

خدمت دوستان.

[reza1361]

فتح شوشتر و جسد دانيال نبي

داستان ديگري كه در جريان فتح شوشتر ذكر مي كنند، مساله پيدا شدن جسد دانيال نبي در اين شهر است. به طوري كه مي نويسند، چون ابو موسي اشعري شوشتر را فتح كرد، جسدي همراه با كيسه اي پول در حوض آبي كه از مس ساخته شده بود پيدا كرد. وقتي علت اين امر را از مردم جويا شد، آنها پاسخ دادند، هركسي كه محتاج مي شود، به اندازه نياز خود از آنها برمي دارد و چون مشكل وي رفع گرديد، پول را بر مي گرداند. و اگر كسي قرض خود را ادا نكند، مريض مي شود.
ابو موسي اين قضيه را به اطلاع عمر رسانيد و عمر نيز در پاسخ نوشت، آن جسد دانيال نبي است. او را بيرون بياور، غسل ده و كفن بپوشان و بر او نماز بخوان و دفنش كن.
همداني مورخ قرن ششم هجري در اين باره مي نويسد:
«جسد دانيال به تستر بود. اهل شوش را قحط فرا رسيد، جسد دانيال بخواستند. ايشان تابوت را به شوش فرستادند تا قحط برفت. تابوت را پنهان كردند در قعر دريا و سوگند خوردند پيران شوش كه تابوت در اين شهر نيست. پس مردم شوشتر از كودكان بپرسيدند. كودكان دليلي كردند بر تابوت، پس عادت افتاد در آن شهر، گواهي كودكان شنوند.»
http://tostar.***********.ir/

[hosseinmahtab]

[ارنواز اراس]

:p

ساخت مسجد جامع شوشتر مربوط به صدر اسلام و دوره سیزدهمین خلیفه عباسی که در زمان امام حسن عسکری خلافت می‌کرده آغاز شده‌است. شبستان مسجد دارای ۴۸ ستون سنگی و سقف‌های گنبدی بین ستونهاست. در این شبستان یک منبر چوبی و کتیبه‌هایی به خطوط ثلث، کوفی و نستعلیق وجود دارد. دیواره‌های خارجی مسجد نیز با ستون‌های سنگ تراشیده با طاق رومی بلند و بعضی نقش‌های لچکی در روی بعضی از ستونها است. مناره مسجد نیز ۲۷متر بوده که اکنون فقط ۱۷ متر آن باقیست. در وصف این مسجدَ لغت نامه دهخدا نوشته‌است که پس از مسجد کوفه، قبله این مسجد از تمام مساجد دیگر در اعتدال است احسان جان.بنت غیپ